عنوان مقاله:
ضرورت مرمّت در راستای استمرار فرهنگ معماری و شهرسازی
نویسنده(گان):
اصغر محمدمرادی

آتس سا امیر کبیریان

سید مهدی مجابی

تاریخ انتشار:
دوره ۲۹ ، شماره ۸۴ ، بهار ۱۳۹۸
نشریه:
صفه / شماره صفحه مقاله: ۱۱۷-۱۰۹
کلمات کلیدی:
نوسازی و بازآفرینی ؛ مرمت ؛ وحدت جغرافیایی ؛ توسعه پایدار    
لینک مقاله:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=483494
چکیده:
تبادل و تعامل انسان با محیط، با استناد به شواهد باقی مانده از گذشته، همواره دارای یک ویژگی فرهنگی بوده که در طول تاریخ سرزمین ایران، به ویژه در دوره اسلامی، با نظام فکری، فرهنگی، و فطری ساکنین سنخیّت قابل قبولی داشته است. از شواهد امر چنین استنباط می شود که مقوله حفاظت و مرمّت در تاریخ گذشته ایران یک تفکر و گرایش عمومی بوده و منحصر به محیط ها و حوزه های خاصی هم نبوده است. این تفکر و تعقل در نظام آموزش معماری و شهرسازی می تواند جایگاه ویژه و تأثیرگذارتر از آنچه هست داشته باشد. روش تحقیق در این مقاله محصول سی و پنج سال تحقیق و پژوهش نظری و عملی در باب شواهد باقی مانده از گذشته در معماری و شهرسازی کشور است که در این مختصر عرضه می گردد. اشاراتی به سیر تحول این پدیده می تواند رهنمون مناسبی برای یافتن روش های اجرایی برای آینده باشد. تجربه تاریخی قابل پیگیری در نظام توسعه و در راستای نیل به نگرش های مناسب برای آن، در خصوص شواهد و آثار گذشته، یکی از اهدافی است که در این مقاله بررسی می شود.
عنوان مقاله:
تأملی بر ساختار فضایی و گونه شناسی خانه های سنّتی بخش دستگردان طبس
نویسنده(گان):
محمدابراهیم زارعی

سیدرسول موسو ی حاجی

خدیجه شریف کاظمی(نویسنده مسئول)

تاریخ انتشار:
دوره ۸ ، شماره ۳۱ ، بهار ۱۳۹۷
نشریه:
مطالعات شهر ایرانی اسلامی / شماره صفحه مقاله: ۴۹-۳۳
کلمات کلیدی:
مسکن ؛ گونه شناسی ؛ ساختار فضایی ؛ اقلیم ؛ ساختار معماری ؛ خانه های سنتی ؛ گونه های فضایی
لینک مقاله:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=346883
چکیده:
بافت مناطق تاریخی دوره اسلامی نشان می دهد که عوامل مختلفی چون اقلیم و فرهنگ بر چگونگی ساختار و شکل گیری خانه های مسکونی تاثیرگذار بوده است. در بخش دستگردان طبس خانه های سنتی متعددی وجود دارد که تعلق تاریخی آنها به دوره های صفویه تا قاجار باز می گردد. این خانه ها با ساختار پیچیده و متفاوت خود، چهره دگرگونی در میان بافت سنتی منطقه، به وجود آورده اند. با توجه به قرارگرفتن ناحیه دستگردان در اقلیم گرم و خشک، بناهای این منطقه متناسب با شرایط آب و هوایی بیابانی شکل پذیرفته اند. خانه های تاریخی مورد مطالعه از عناصر کارکردی متمایزی نسبت به دیگر بناهای مسکونی برخوردارند و شاخصه ها و ویژگی های منحصر به فرد آنها ضرورت انجام پژوهش را فراهم ساخت. این مقاله در نظر دارد ضمن معرفی خانه های تاریخی بخش دستگردان طبس، به شناخت عناصر سازنده و ویژگی های کالبدی فضایی خانه ها، با درک اصول و ارزش های فرهنگی حاکم بر معماری مسکونی، به تعیین هویت آنها بپردازد. علاوه بر این که با مطالعه چرایی و چگونگی ساختار معماری این بناها، می توان الگویی مناسب و پایدار برای معماری خانه های امروزی این منطقه طراحی نمود. پژوهش حاضر با رویکردی تاریخی و با روش توصیفی- تحلیلی انجام پذیرفته است. مستندسازی ویژگی های معماری مبتنی بر جمع آوری منابع کتابخانه ای و بررسی های میدانی است. برای دست یابی به این هدف، تعدادی از خانه های سنتی دستگردان متعلق به دوره صفویه تا پهلوی، به لحاظ عناصر کالبدی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحقیق حاکی از هماهنگی منطقی ترکیب فضایی خانه های تاریخی بخش دستگردان با نوع اقلیم منطقه است و تغییر در چهره برخی خانه ها ریشه در ساختار اجتماعی این جامعه دارد. به طور کلی تشابه کالبدی معماری خانه ها در حیاط مرکزی با عنوان نقش هماهنگ کننده و ارتباط دهنده میان سایر عناصر بنا، استفاده از حوض خانه و ایجاد باغ در پیوند با فضای خانه به عنوان الگوی قابل تامل در دستگردان طبس است.
عنوان مقاله:
نقش مدیریت شهری در توسعه پایدار گردشگری شهری
نویسنده(گان):
مصطفی آقاعلیخانی

عباس بخشنده نصرت

محمود رحمانی

تاریخ انتشار:
دوره ۱ ، شماره ۴ ، تابستان ۱۳۹۰
نشریه:
مطالعات جغرافیایی مناطق خشک / شماره صفحه مقاله: ۵۲-۳۵
کلمات کلیدی:
گردشگری ؛ مدیریت شهری ؛ توسعه پایدار ؛ مدیریت      
لینک مقاله:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=156987
چکیده:
امروزه مدیریت شهری تحول یافته است. شهرها برای رفاه و آسایش بیش تر شهروندان مدیریت می شوند. مدیریت شهری، نقش مهمی در موفقیت برنامه ها و طرح های توسعه شهری، به عهده دارد. این موضوع، به خصوص در ارتباط با توسعه پایدار بیش تر اهمیت می یابد. شهرها به علت دارا بودن جاذبه های طبیعی، تاریخی و فرهنگی، از مقاصد گردشگری محسوب می شوند. توسعه گردشگری شهری آثار مثبت و منفی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی به دنبال دارد، ایجاد تعادل در این زمینه، به گونه ای که آثار مثبت بیش از آثار منفی باشد، نیازمند اتخاذ سیاست های مدیریتی قوی است. بنابراین، پایداری در گردشگری شهری، مستلزم توجه نظام مند به ابعاد فنی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، تاریخی و زیست محیطی است تا استفاده از جاذبه های گردشگری، مطابق با نیاز امروز و حفظ و ماندگاری این منابع برای آیندگان باشد. هدف مقاله حاضر، بررسی متغیرهای ضروری عملکرد مدیریت شهری، در ارتباط با توسعه گردشگری پایدار شهری در شهر کرمانشاه است. نتایج حاکی از آن است که بین مدیریت یک پارچه شهری و همکاری های متقابل مدیران شهری و مردم محلی با دستیابی به توسعه پایدار گردشگری شهری رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد، یعنی هر مقدار مدیریت شهری هماهنگ تر باشد و ارتباطات بیش تر بین مدیریت شهری و مردم محلی برقرار شود، به همان اندازه امکان دستیابی به توسعه پایدار گردشگری شهری بیش تر خواهد شد.
عنوان مقاله:
نقش و تأثیر عناصر طراحی در کیفیت آسایش حرارتی فضاهای باز شهری
نویسنده(گان):
نرگس احمدپور کلهرودی

محمدرضا پورجعفر

محمدجواد مهدوی نژاد

سمیرا یوسفیان

تاریخ انتشار:
دوره ۹ ، شماره ۱۸ ، بهار و تابستان ۱۳۹۶
نشریه:
نامه معماری و شهرسازی / شماره صفحه مقاله: ۷۹-۵۹
کلمات کلیدی:
فضای شهری ؛ طراحی شهری ؛ اقلیم شهری ؛ آسایش حرارتی ؛ شاخص ؛ شبیه سازی
لینک مقاله:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=296827
چکیده:
پیچیدگی مباحث مرتبط با آسایش حرارتی که از یک سو با اقلیم به عنوان پدیده ای ناپایدار و از سوی دیگر با انسان مرتبط است، در کنار کمبود مبانی مدون در این زمینه موجب دشواری تشخیص و تامین نیازهای اقلیمی یک سایت مشخص برای طراحان شهری و عدم توجه کافی به این بخش از عوامل سازنده کیفیت در طرح های اجرایی شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان تاثیرگذاری عناصر الحاقی نما، سایبان، پوشش و سطوح آب به عنوان پرکاربردترین ابزار طراحی موثر بر کیفیت آسایش حرارتی عابرین پیاده در نواحی گرم و خشک تهیه شده است. روش جمع آوری اطلاعات در این پژوهش، مطالعات کتابخانه ای و میدانی بوده است. روش این پژوهش بر تحلیل مقایسه ای گزینه های پیشنهادی از طریق کاربرد تکنیک شبیه سازی رایانه ای (نرم افزار ENVI-met) کیفیت آسایش حرارتی در یک معبر نمونه در شهر کاشان استوار است. شاخص مورد استفاده در ارزیابی کیفیت آسایش حرارتی در این پژوهش شاخص PMV به عنوان یکی از جامع ترین روش های تخمین آسایش حرارتی است. در انتها پس از تحلیل وضع موجود معبر سه گزینه طراحی با استفاده از ابزارهای متداول طراحی اقلیمی طراحی شده و میزان تاثیرگذاری هریک از این عناصر با استفاده از مدل سازی مورد ارزیابی قرار گرفته است. در مجموع نتایج پژوهش تاثیرگذاری قابل توجه ایجاد سایه را نسبت به سایر روش ها در مقیاس اقلیم خرد شهری نشان داده است.
عنوان مقاله:
سنجش میزان تأثیر پوشش گیاهی بر شرایط آسایش حرارتی بیرونی عابران پیاده (مورد پژوهی: مجتمع مسکونی گلدشت شیراز)
نویسنده(گان):
مسعود رضایی منفرد

محمد حسن طالبیان

محمدرضا نعمت اللهی

ایران غازی

تاریخ انتشار:
دوره ۸ ، شماره ۱۴ ، دی ۱۳۹۶
نشریه:
معماری و شهرسازی ایران / شماره صفحه مقاله: ۱۹۶-۱۸۵
کلمات کلیدی:
عابر پیاده ؛ خرد اقلیم شهری ؛ آسایش حرارتی ؛ پوشش گیاهی
لینک مقاله:
http://www.isau.ir/article_62074.html
چکیده:
در نیم‌قرن اخیر، به‌ویژه در کلان‌شهرهای کشور با افزایش جمعیت شهرنشین شاهد ساخت بی‌رویه مجتمع‌های مسکونی هستیم؛ که این مسئله افزایش دمای هوای مناطق شهری نسبت به حومه شهر و مناطق روستایی را به همراه داشته است. این امر موجب کاهش پوشش گیاهی مناطق شهری شده است. ازآنجایی‌که درختان باعث افزایش کیفیت فضایی محیط‌های مسکونی می‌شوند و همچنین در ایجاد شرایط آسایش محیطی نقش بسزایی را ایفا می‌کنند، این پژوهش باهدف دستیابی به آسایش حرارتی و کاهش اثرات پدیده جزیره گرمایی در فضاهای باز مجتمع‌های مسکونی، به دنبال ارائه الگویی بهینه از نوع و درصد پوشش گیاهی می­باشد. در این راستا راهبرد ترکیبی تحقیق بر مبنای تدابیر دوگانه استدلال منطقی و سنجش نرم‌افزاری (نسخه ENVI-met 4 Basic) به تحلیل و مقایسه شش الگو متفاوت پوشش گیاهی در پنج نقطه مختلف سایت مجتمع گلدشت شیراز پرداخته است. معیارهای موردسنجش عبارتند از: متغیرهای اصلی آسایش حرارتی بیرونی نظیر، دمای هوا، رطوبت نسبی و جریان هوا. نتایج تحقیق حاکی از آن است که نوع درخت برگ‌ریز با در نظر گرفتن شاخص تراکم و سطح برگ از یک‌سو، فرم تاج درختان و ارتفاع ساقه از سویی دیگر در آسایش حرارتی بیرونی به‌صورت چشمگیری مؤثر می‌باشند، علاوه بر این، طرح کاشت درختان با توجّه به زاویه قرارگیری معابر برای بهبود سایه‌اندازی و هدایت جریان هوا می‌بایست موردتوجّه طراحان قرار گیرد.
عنوان مقاله:
بررسی تطبیقی دگرگونی جمعیت، خانوار ، سکونت و شهرگرایی ایران ، فرانسه ، رومانی
نویسنده(گان):
دکتر سید محسن حبیبی

دکتر زهرا اهری

تاریخ انتشار:
دوره ۱۹ ، شماره ۱۹ ، پیاپی ۴۶۴ ، پاییز ۱۳۸۳
نشریه:
هنرهای زیبا / شماره صفحه مقاله: ۱۶-۵
کلمات کلیدی:
جمعیت ؛ شهرگرایی ؛ خانوار ؛ سکونت ؛ شهرنشینی ؛ مدرنیته ؛ مسکن
لینک مقاله:
https://journals.ut.ac.ir/article_10686.html
چکیده:
این مقاله به مقایسه تطبیقی دگرگونی های جمعیت ‘ شهرنشینی خانوار و سکونت در ایران فرانسه و رومانی پرداخته و تحت سرفصل های یکسان تحولات فوق را مود مداقه و تحلیل قرار می دهد. بررسی حاضر نشان می دهد که گذار به جامعه مدرن که با غلبه شهرنشینی‘ تغییر در ابعاد خانوار و ترکیب آن تغییر شرایط سکونت و مسکن تغییر ویژگی های سکونتگاه ها تغییر الگوهای استفاده از مسکن تغییر در نیازهای خانوار و به ویژه با رویکرد عقلایی به امر تامین مسکن همراه است به درجات مختلف در همه کشورهایی که تجربه مدرنیته را طی کرده و می کنند قابل مشاهده است گرچه قرارگیری در سطوح مختلف تجربه گذار شرایط مختلف اقتصادی ‘ اجتماعی و فرهنگی سنت ها و شیوه های سکونت و استفاده از مسکن همگی در تعیین خصوصیات مسکن و نحوه برخورد به آن تاثیر می گذارند.

خلاصه ای از بررسی های مقایسه ای فوق محتوای مقاله حاضر را تشکیل می دهد. در این گفتار تلاش شده تا دگرگونی های ناشی از مدرنیزاسیون در خانوار مسکن و شهر در سه کشور فوق که در سطوح مختلفی از تجربه مدرنیته قرار دارند نشان داده شود.

عنوان مقاله:
فضای معماری و شهر ایرانی در برابر غرب
نویسنده(گان):
مهندس محمود توسلی
تاریخ انتشار:
دوره ۱ ، شماره ۰ ، پیاپی ۱۲۱۹ ، بهار ۱۳۷۴
نشریه:
هنرهای زیبا / شماره صفحه مقاله: ۴۱-۳۷
کلمات کلیدی:
جغرافیا
لینک مقاله:
https://jhz.ut.ac.ir/article_15826.html
چکیده:
این نوشته مقدمه ای است درباره فضای معماری و شهر ایرانی ومسایل آن در حال حاضر‘ به همراه اشاره ای تطبیقی با شرایط جهانی . این بحث مختصر در سه دوره تاریخی عنوان شده است. ۱- دوره پیش از تسلط مدرنیسم یا نوگرایی؛ ۲- دوره تسلط مدرنیسم ؛ ۳- دوره سرگشتگی حاضر. همچنین پیرامون این سوال که : آیا در شرایط استحاله فضاهای شهر ایرانی در فرهنگ غربی امکان شکوفایی دوباره فضای شهر ایرانی میسر است؟ سخنی به میان خواهدآمد.
عنوان مقاله:
بررسی معماری و شهرهای بیابانی ایران
نویسنده(گان):
محمد نقی زاده

بهناز امین زاده

تاریخ انتشار:
دوره ۶ ، شماره ۲ ، ۱۳۸۰
نشریه:
بیابان / شماره صفحه مقاله: ۴۰-۵۱
کلمات کلیدی:
جغرافیا ؛ بیابان ؛ کویر شهر ؛ معماری ؛ تاریخ ؛ تجربه
لینک مقاله:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=44791
چکیده:
اگر چه واژه های کویر و بیابان، غالبا مفاهیم ناخوشایندی را به ذهن متبادر می نمایند، لکن اندکی دقت و تفکر در حیات و رشد و فعالیت انسان ها در شهرهای بیابانی ایران نشان می دهد  که این برداشت ها، عمدتا ناشی از کم اطلاعی نسبت به امکانات و حیات جاری در این مجتمع ها و همچین به علت نقص آگاهی از کار عظیمی است که ساکنین این مناطق انجام داده اند. مطالعه در مقولات مختلف آن دستیابی به دانشی را ممکن می سازد تلقی از کویر و بیابان را دگرگون خو اهد کرد.

از آنجایی که غفلت از اهمیت عبارتها و تجارب، و تمرکز بر ظاهر و کالبد بجای تفکر در اصلول و مبانی سبب می شود تا منبع عظیمی از علم و تجربه و هنر و فن و آگاهی متعلق به جامعه مهجور مانده و تقلید از الگوهای بیگانه رواج یابد که با طبیعت و فرهنگ و بسیاری شرایط اجتماعی و اقتصادی جامعه نیز ناهماهنگ می باشد، این نوشتار سعی در شناسایی آن دسته از مختصات معماری شهرهای بیابانی ایران دارد که علاوه بر آن که در گذشته به عنوان تجلی کالبدی ویژگی های فرهنگی ایرانیان عمل کرده اند می توانند به عنوان منبع شناخت اصول طراحی و برنامه ریزی محیط زندگی امروز مورد استفاده قرار گیرند.

عنوان مقاله:
معیارها و ضوابط توسعه پایدار برای اراضی نوار ساحلی دریای مازندارن
نویسنده(گان):
دکتر فریدون قریب
تاریخ انتشار:
شماره ۱۳ ، بهار ۱۳۸۲
نشریه:
هنرهای زیبا / شماره صفحه مقاله: ۵۱-۴۰
کلمات کلیدی:
توسعه پایدار ؛ مجموعه گردشگری ؛ تراکم ؛ تفکیک اراضی و نحوه ساخت و ساز
لینک مقاله:
https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=929
چکیده:
عدم وجود طرحی جامع برای توسعه و حفاظت از نوار ساحلی، کاربردهای برنامه‌ریزی نشده و نامتناسب با نیازهای منطقه، استفاده نادرست از ضوابط و مقررات طرح های تفصیلی درون شهری برای ساخت و سازهای نوار زیبا و جذاب ساحلی، تخریب و قطعه قطعه کردن بیشتر اراضی ساحلی و اختصاص یافتن آن به ویلاهای تک واحدی یا مجموعه های مسکونی برای اوقات فراغت (مسکن دوم) قشری از افراد جامعه، به جای تخصیص این اراضی به اقامتگاه های گردشگری و مجموعه های تفریحی- گردشگری برای استفاده عموم، موجب تخریب شدید نوار ساحلی از دهه ۱۳۵۰ تا به امروز شده است. هم زمان با این تخریب، عامل طبیعی دیگری نیز به صورت افزایش ارتفاع سطح آب دریا، آن را تشدید کرده است. در این مقاله، مسائل و تنگناهای موجود محدوده ای، از نوار ساحلی که می تواند الگویی از سایر مناطق ساحلی باشد، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته، سپس اصول و معیارهای کلی توسعه در بلند مدت و کوتاه مدت پیشنهاد و ضوابط ساخت و ساز ویژه ای برای آن ارائه گردیده است.
عنوان مقاله:
مدل ارزیابی کیفیت محیط زیست شهری
نویسنده(گان):
دکتر سید حسن بحرینی

دکتر منوچهر طبیبیان

تاریخ انتشار:
دوره ۲۴ ، شماره ۲۱ ، پیاپی ۱۰۸۹ ، تابستان ۱۳۷۷
نشریه:
دانشگاه تهران ، محیط شناسی / شماره صفحه مقاله: ۵۶-۴۲
کلمات کلیدی:
تاب آوری ؛ زلزله ؛ محیط زیست ؛ کیفیت محیط ؛ مدلهای ارزیابی
لینک مقاله:
https://jes.ut.ac.ir/article_14519.html
چکیده:
هدف اصولی و عمده هر فرایند سالم سازی محیط بهبود بخشیدن به سلامت و ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان است. بهبود بخشیدن به مفهوم حرکتی از یک نقطه به نقطه دیگر باید در جهت مثبت باشد. آگاهی و اطمینان از چنین حرکتی نیازمند توانایی در کنترل و اندازه گیری صحیح و دقیق تغییرات در طول زمان است. این امردر قرون گذشته و حتی تا این اواخر عمدتا بر مبنای مفاهیم تخیلی و آرمانی و به صورت ذهنی و احساسی صورت می گرفته و بنابراین فاقد اعتبار علمی و تحلیلی بوده است. تجربه دهه های اخیر در زمینه تهیه روشهای تحلیلی ارزیابی کیفیت محیط زیست شهری نشان داده است که طراحی‘ تدوین و بکارگیری «شاخص های کیفیت محیط» ابزار فوق العاده ارزشمندی جهت ارزیابی اعمال سیاستها‘ ایده ها‘ طرحها و ابتکارات مختلف هستند. در این مقاله پس از مروری برروشهای توصیفی و سنتی ارزیابی و اشاره به چند روش تحلیلی به معرفی مدل جدیدی برای ارزیابی کیفیت محیط شهری پرداخته میشود.